20 Ekim 2022

Orta Avrupa’da Futbol

ile tolgagenc

Avusturya-Macaristan imparatorluğu, 1860’larda kuruldu ve Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda fiilen dağıldı. Bu dönem aynı zamanda association (organize) futbolun doğum zamanıydı, özellikle Macaristan ve Avusturya’da. Oyun, 1870’lerde bir noktada Macaristan’a tanıtıldı. Kimse tam olarak kimin tarafından veya tam olarak ne zaman olduğunu bilmiyor.


Futbolun ilk yıllarından itibaren iki ülkenin arasındaki rekabet futbola da yansımıştı. Avusturya ve Macaristan arasında tartışma seviyelerine varan bir rekabet söz konusuydu; ancak futbol bir yandan da gelişmeye devam ediyordu. Futbol, Avusturya ve Macaristan’da, oyunu daha önce benimseyen diğer Avrupa ülkelerine göre yaşamın bir parçası olarak daha yerleşik hale geldi. David Goldblatt, ‘The Ball Is Round: A Global History Of Football’ adlı kitabında şunları yazıyor: “


“Rekabet güçlü kalırken, kesinlikle yerel bir mücadeledir ve her zaman olmuştur. Ancak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu futbola daha kalıcı bir hediye bıraktı: Avrupa Kupası. 1890’larda, John Gramlick adında bir Londralı, ailesini ve yaptığı tesisat işini Viyana’ya taşıdı ve burada Vienna Cricket and Football Club’ın kurulmasını sağladı. 1897’de Gramlick, ilk uluslararası kulüp turnuvasını, kısaca Challenge Cup olarak bilinen bir turnuvayı kurdu. Oyunu yerelden çok daha geniş kitlelere taşımayı hedeflemekteydi. Turnuva, teknik olarak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’ndaki tüm kulüplere açıktı, ancak uygulamada genellikle Viyana, Budapeşte ve Prag’dan takımlarla sınırlıydı.


Ancak bir yandan da üst sınıflar futbolu gelişmemiş kitleler için hâlâ şiddet içeren bir spor olarak görüyor ve ona büyük bir şüpheyle yaklaşıyordu. 1900’de Budapeşte’nin en eski takımlarından ikisi olan Hungarian Athletics Club (Macar Atletizm Kulübü) ve Berliners arasındaki bir oyun, birkaç oyuncunun ciddi şekilde yaralandığı bir meydan savaşına dönüştü. Bu, futbolun doğasında var olan vahşiliğin bir işareti olarak alındı. Bir Budapeşte belediye meclisi üyesi tarafından futbolun tüm okullarda yasaklanması önerildi ve buna izin verilip verilmeyeceği konusunda daha fazla tartışma yaşandı.


Avusturya-Macaristan İmparatorluğu çoktan gitti, sınırları içindeki kaosun başlamasına yardımcı olduğu bir savaşın ardından dağıldı. Ancak etkisi, en azından futbol aracılığıyla, belki de var olan en kalıcı ve önemli kültürel varlık üzerinde devam ediyor. Gramlick’in turnuvası 1927’de kurulan ve Macaristan, Avusturya, Çekoslovakya ve Yugoslavya’dan ve daha sonra İtalya’dan gelen ekiplerin birbirleriyle rekabet ettiği bir turnuva olan Mitropa Kupası için ilham kaynağı oldu. Bu günlerde Mitropa Cup bir şekilde köklerine döndü: artık batı Macaristan, batı Slovakya ve doğu Avusturya’daki amatör kulüpler için bölgesel bir turnuva.