23 Eylül 2022

Avrupa’da 1955 Öncesinde Futbol Turnuvaları

ile tolgagenc

1955 yılında başlayan UEFA turnuvalarından çok daha önce Avrupa’da kulüp bazında bazı uluslararası turnuvalar düzenlendi. Bunlar daha çok bölgesel turnuvalardı. Bu yazıda Orta Avrupa’dan Challenge Cup, Mitropa Cup ve Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz kulüplerinin katıldığı Latin Cup bunlara örnek olarak verilebilir.

The Challenge Cup

İlk uluslararası turnuva, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’ndaki kulüpler arasındaki eleme usulü bir yarışma olan Challenge Cup’dı. Bir imparatorluk içinde düzenlenmiş olsa da farklı toplumların takmlarının katılması açısından önemliydi.

1897’de Vienna Cricket and FC tarafından başlatılan turnuvaya başlangıçta sadece Viyana takımları katılmıştı. Düzenleyen kulüp dışında Fußballklub von “98”, Rasenspielclub Training ve First Vienna FC de ilk turnuvadaydı.  Viyana kulüpleri dışında ilk katılım 1900’de gerçekleşti ve Vienna Cricket and FC, Fußballklub von “98”,  First Vienna FC ve WAC (Wiener Athleticsport-Club) ile Prag’dan Ceský AFC Vinohrady ve Slavia Praha arasında geçen eleme usulü mücadelede WAC, Slavia’yı 1-0 yenerek şampiyonluğa ulaştı. Bir sonraki yıl takım sayısı 10’a çıkarken Budapeşte’den de 4 takım yer aldı. 33 FC, Budapesti Sport Club (BTC), Budapesti Torna Club, Ferencvárosi Torna Club. Finalde Vienna Cricket and FC, BTC’yi 2-1 yenerek şampiyonluğa ulaştı. 1911’e kadar devam edecek olan turnuvada son yıllarında artık üç ayrı yerde elemeler oynanıyordu: Avusturya, Macaristan ve Bohemya. Sonra da başarılı olanlar bir final turnuvasına katılıyorlardı.

Biri hariç (Ferancvaros) hep Viyana takımlarının kazandığı bu turnuva önce, yine bahsedeceğimiz Mitropa kupasına sonra da Avrupa Kupaları’na bir öncül olmasının yanı sıra bu şehirlerin takımlarınınve bu takımların oyuncularından oluşan milli takımların uzun süre Avrupa ve Dünya futboluna damga vurması itibariyle önemliydi.

Görseldeki ilk şampiyon Vienna Cricket and FC tabii ki Britanyalılardan oluşuyordu…

The Mitropa Cup

Mitropa (Orta Avrupa) Kupası, daha önce bahsettiğim 1897 tarihli Challenge Cup’dan sonra Avrupa’nın kulüpler bazında ilk uluslararası futbol organizasyonuydu. Profesyonel liglere yeni geçen, futbolda o dönemde önemli Orta Avrupa ülkelerinin kulüplerin Avrupa’da etkinliğini ve tecrübelerini artırmak amaçlanıyordu. İlk turnuva, Avusturya, Macaristan, Yugoslavya ve Çekoslovakya’dan ikişer takımın katılımıyla tek maçlı eleme usulüyle ilk kez 1927 yılında düzenlenmişti. Ülkeler lig şampiyonlarını ve ikincilerini gönderiyordu.

İlk turnuvada Avusturya’dan Rapid Wien ve Admira Wien, Macaristan’dan Hungaria ve Ujpest, Yugoslavya’dan Beogradski ve Hajduk Split, Çekoslovakya’dan Sparta Prag ve Slavia Prag yer aldı. Rövanşlı oynanan ilk turda 8 karşılaşmada 44 gol olmuştu. Yarı finalde Rapid Wien, Slavia Prag’a, Sparta Prag da Hungaria’ya üstünlük karşı galip geldi.

İlk final karşılaşması Prag’da Letna Stadyumunda 25 bin kişi önünde oynandı ve Sparta rakibine 6-2 üstünlük sağladı. İkinci karşılaşma Prater (Ernst Happel) Stadyumu inşa edilinceye kadar Viyana’da birçok karşılaşmaya ev sahipliği yapan Hohe Warte’de 40 bin kişi önünde oynanırken bu sefer de Rapid rakibine 2-1 üstünlük sağladı ama bu, şampiyonluk için yeterli olmadı. Öfkeli Avusturyalılar sahaya girerken 200 polis Spartalı oyuncuların etrafında bir halka oluşturarak onları zor kurtarmıştı.

Görselde üstte Sparta, altta Rapid var.

1934 yılında turnuvaya İtalya, Avusturya, Macaristan ve Çekoslovakya’dan dört takımın katılması kuralı oluşturuldu. 1936’da İsviçre; 1937’de Romanya takımları da turnuvaya katıldılar. Aynı yıl Yugoslav takımları da geri döndü ki 1929’da İtalya, Yugoslavya’nın yerine dahil olmuştu. 1938 yılında Avusturya takımları oluşan siyasi şartlar sebebiyle turnuvadan çekildiler. 1939 yılında Macaristan, Çekoslovakya, İtalya, Romanya ve Yugoslavya takımları arasında düzenlenen turnuvaya II.Dünya Savaşı sebebiyle ara verildi.

1939 finalini iki efsane Macar kulübü Ujpest (1885) ve Ferencvaros (1899) oynamış ve görseldeki Ujpest 4-1 ve 2-2 ile kupaya uzanmıştı. O sezon yerel ligde de şampiyon olmuşlardı.

1939’a kadar olan dönemde Sparta Prag toplam dört final oynayıp iki kez kazandı. Ferencvaros da beş finalde iki şampiyonluk almıştı. Rapid Wien üç finalde bir şampiyonluk alırken Austria Wien ikide iki yapmıştı. Bologna ve Ujpest de ikide iki yapanlardandı. Slavia Prag ise iki finalde bir şampiyonluk kazanmıştı. Diğer şampiyon ise First Vienna (1894 yılında Britanyalılar tarafından kuruldu, Avusturya’nın en eski kulübü ve şu an 4.Ligde). Inter (O zamanki adıyla Ambrosiana ki kulüp Inter olarak kurulmuştu) Milan ve Lazio’nun da birer finali var.

Uzun bir aradan sonra ancak 1951’de düzenlenen turnuvada yarı finallerden birisinde Admira Wien (Bugünkü Admira Wacker) ile Dinamo Zagreb karşılaştı ve Avusturyalılar 4-1 galip geldi. Diğer yarı finalde ise Rapid Wien ile Lazio oynamış ve yine Avusturyalılar 5-0 ile çok rahat bir galibiyet almıştı. Finalde ise Rapid Wien 3-2 galip geldi, Yugoslavlar ise üçüncü olmuştu.

Turnuva yine bir süre düzenlemedi ve 1955’de ise bu sefer iki Macar takımı ve iki Çekoslovak takımı birbiriyle oynamıştı. Yarı finallerden birisinde Vöros Lobogo (Bugünkü MTK), Honved’e iki karşılaşmada toplamda 7-6 üstünlük sağlarken diğer yarı finalde UDA Praha (Bugünkü Dukla Prag), Slovan Bratislava’yı toplamda 2-2 sonunda 2-1 üçüncü bir karşılaşma ile geçmişti. Finalde ise Vöros Lobogo, Hidegkuti’nin her iki karşılaşmada toplam 4 gol attığı eşleşmede 8-1’lik toplam üstünlükle şampiyonluğa ulaşmıştı.

Yazları oynanan bu turnuvanın önemine başlangıçta da değinmiştim, ancak tekrarlarsak katılan ülkeler olan İtalya, Avusturya, Macaristan, Çekoslovakya ve Yugoslavya 1930, 40 ve 50’lerde dünya futbolunun merkezi olan ülkeler arasındaydı. Hepsi futbol tarihinde ayrı bir değer. bu ülkelerin milli takımlarından İtalya (Kulüpleri 1929’dan itibaren yer almıştı) 1934 ve 1938’de Dünya şampiyonu olurken finaldeki rakipleri Çekoslovakya ve Macaristan’dı. Yugoslavya 1930’da ve Avusturya 1934’de yarı final oynamıştı.

Görseldeki Vöros Lobogo (Kırmızı Bayrak) takımı da ülkesinin şampiyonu olarak Mitropa Cup oynadıktan sonra ilk Avrupa Kupası’na katılmıştı.

The Latin Cup

Öte yandan kıtanın başka bir tarafında savaş sonrası yeni bir kupa doğmuştu: Latin Cup (Latin Kupası)

Fransa, İtalya,  İspanya ve Portekiz’in yer aldığı bu turnuva 1949’da bu ülkelerin şampiyonlarının katılımıyla başlamıştı. Yüksek yol maliyetleri göz önüne alınarak turnuva, belirlenen bir ev sahibinin sahasında oynanıyordu. Statü de basitti; iki yarı final ve bir üçüncülük karşılaşması ile bir final. Beraberlik halinde uzatma sonrası ikinci bir karşılaşma oynanıyordu.

Madrid’de oynanan ilk turnuvada Barcelona (İspanya) finalde Sporting Lisbon (Portekiz)’u 2-1 yenerek şampiyon olurken, Torino (İtalya) ise Stade de Reims (Fransa)’yı 5-3 yenerek üçüncü olmuştu. Bu turnuva da Mitropa Cup gibi 1950’lerin sonunda kıta turnuvaları başlayıncaya kadar önemli bir turnuva olacaktı.